سابقه معدن کاری در سونگون به دو قرن پیش (دوره قاجاریه) برمی گردد. آثار فعالیت های قدیمی به صورت اسخراج زیرزمینی در امتداد طول رودخانه سونگون در محدوده پرعیار بوده است. بهره برداری از سنگ های پرعیار مس تا سال ۱۳۵۱ متناوب ا انجام گرفته است.عملیات اکتشافی با استفاده از روش های نوین و وسایل و تجهیزات جدید از سال ۱۳۲۵ شروع و تا سال ۱۳۵۶ ادامه داشته است. در سال ۱۳۵۶وجود ذخایر مس از نوع پورفیری توسط کارشناسان سازمان زمین شناسی کشور محرز گردید. در سال ۱۳۷۰ عملیات اکتشافی ژئو فیزیکی و ژئوشیمیایی وجود آنومالیهای قوی مس و مولیبدن را در کانسار مس سونگون محرز نمود. مطالعات امکان پذیری مقدماتی در سال ۱۳۷۰توسط شرکت SNC کانادا و در سال ۱۳۷۴ توسط شرکت ایتوک انجام شد. اولین گمانه ی کانسار در سال ۱۳۶۸ حفر شد. حفر گمانه ها به مقدار وسیع از سال ۱۳۶۹ آغاز گردید. طی سالهای ۱۳۷۰ و ۱۳۷۱در بخش شرقی توده ی کانسار تا اسکارن شمالی (محدوده ی تونل) ۳ حلقه گمانه به طول کلی ۹۰۰۰ متر حفر گردید. تعداد ۷ تونل اکتشافی با سطح مقطع ۴ مترمربع و متراژ کل ۲۴۲۴/۲۵ متر در فاصله ی ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۸ حفر شدند.عملیات پیش باطله برداری نیز از سال ۱۳۷۲ توسط شرکت ترانشه معدن آغاز گردید. اولین بار در سال ۱۳۷۵ برآورد ذخیره ی کانسار توسط شرکت ایتوک صورت گرفت. اکتشافات تکمیلی نیز توسط شرکت اولنگ با همکاری شرکت Rio Tinto در سال ۱۳۷۸ انجام شد.
موقیت جغرافیایی معدن مس سونگون
معدن مس سونگون در شمال غرب ایران،در استان آذر بایجان شرقی ،۱۳۰ کیلو متری شمال تبریز،۷۵ کیلو متری شمال غرب اهرو۳۰ کیلو متری شمال ورزقان در همسایگی جمهوری های آذر بایجان و ارمنستان قرار دارد.مختصات جغرافیایی منطقه،۴۶درجه و۴۳دقیقه طول شرقی و۳۸درجه و۴۲دقیقه عرض شمالی می باشد.
کانسار مس سونگون به طور متوسط نسبت به سطح دریا دارای ارتفاع متوسط ۲۰۰۰ متر، حداکثر ارتفاع در کانسار مس سونگون(چراغلو)۲۷۰۰ متر از سطح دریا و عمیق ترین ارتفاع۱۶۲۵ متر نسبت به سطح دریا می باشد.
محدود کننده های کانسار مس سونگون شامل: رود خانه سونگون چای در شرق کانسارورود خانه پخیردر شمال کانسار می باشد،که پس از پیوستن به هم در میان کافه به رود خانه ایلگینه چای می پیوندد که نهایتا به رود خانه ارس می ریزد. راه دسترسی اصلی معدن از طریق جاده آسفالته تبریز-ورزقان-سونگون وراه دسترسی دوم از طریق جاده تبریز-اهر-ورزقان-سونگون میسر است.
شرایط آب و هوایی منطقه
بخاطر اینکه معدن در منطقه کوهستانی واقع شده است . شاهد زمستانهایی سرد و یخبندان و تابستان های معتدل هستیم. میانگین حداکثر در جه حرارت در تابستان ۳۳ درجه سانتیگراد و در زمستان ۲۲ – درجه سانتیگراد ثبت شده است. مقدار حداکثر بارندگی در محل حدود ۳۵۰ میلیمتر در سال می باشد و مقدار رطوبت نسبی درسال بین ۵۲ تا۸۲ درصد متغییر است ، جهت غالب وزش باد ، جنوب غربی است . اکثر روز های بهار و تابستان ، معدن مه آلود دیده می شود .
تاریخچه معدن مس سونگون
سابقه معدنکاری در سونگون به دو قرن پیش (دوره قاجاریه) بر می گردد.آثار فعالیت های قدیمی به صورت استخراج زیر زمینی در امتداد طول رودخانه سونگون در محدوده پرعیار بوده است.بهره برداری از سنگ های پرعیارمس تا سال ۱۳۵۱ متناوبا انجام گرفته است.
عملیات اکتشافی با استفاده از روش های نوین و وسایل وتجهیزات جدید از سال ۱۳۲۵ شروع وتا سال ۱۳۵۶ ادامه داشته است.در سال ۱۳۵۶ وجود ذخایرمس از نوع پرفیری توسط کارشناسان زمین شناسی کشور محرز گردید. بطوری که در سال ۱۳۷۰ طبق عملیات اکتشافی ، ژئو شیمی و و ژئو فیزیکی توسط شرکت اولنگ و ایتوک ، وجود آنومالی های قوی مس ومولیبدین قطعی شد . مطالعات امکان پذیری مقدماتی در سال ۱۳۷۰ توسط شرکت SNC کانادا و در سال ۱۳۷۴ توسط شرکت ایتوک انجام شد.
اولین گمانه کانسار در سال ۱۳۶۸حفر شد و از سال ۱۳۶۸تا سال۱۳۷۱اکتشافات نیمه تفضیلی توسط شرکت معدنکاری اولنگ ویک شرکت انگلیسی با حفر ۷ دهنه تونل اکتشافی با سطح مقطع ۴ مربع ومتراژ کل ۲۵/۲۲۲۴ متر عملیات اکتشافی را ادامه ونیز گمانه هایی طی سالهای ۱۳۷۰تا سال ۱۳۷۱در بخش شرقی وشمال شرقی توده کانسار تا اسکارن شمالی ۳۰حلقه گمانه به عمق ۳۰۰۰متر حفر گردید،تا پارا متر های لازم برای تخمین و بر آورد ذخیره،توسط شرکت های مذبور فراهم شد.
عملیات پیش باطله نیز از سال ۱۳۷۲ توسط شرکت ترانشه معدن، آغاز و همزمان با انجام اکتشافات تکمیلی وتفضیلی به کمک شرکت های مشاور پارس اولنگ و شرکت Rıo tıntıدر سال۱۳۷۸به پایان رسید.
-پارامترهای اکتشافی مس سونگون
۱- حجم کل ذخیره قطعی : ۷۹۶میلیون تن
۲- حجم پیش باطله برداری:۱۰۵میلیون تن
۳- حجم کل باطله برداری : ۷۶۷ میلیون تن
۴- حجم کل ذخیره اکسید :۷/۶ میلیون تن
۵-حجم مواد قابل استخراج :۳۸۸میلیون تن
۶- طول گمانه های حفر شده :۶۰ هزارمتر
۷- تعداد تونل های اکتشافی : ۷ دهنه
۸- سطح مقطع تونل ها : ۴ متر مربع
زمین شناسی کانسار مس سونگون
به طور کلی کانسار مس سونگون در زون آتشفشان ارومیه-دختر که بخشی از کمربند متالوژنی آلپ-هیمالیا، قرار دارد.این کانسارپرفیری مونزونیتی است که در یک کمربند تکتونیکی زون فرو رانش حاشیه قاره ای به سن ترشیاری قرار گرفته است.سطح توده کانسار در شبکه اکتشافات تفضیلی حدود یک کیلومتر مربع می باشد.این کانسار از نوع نهشته های پرفیری مس بوده ورگچه های درهم پر عیار درتوده نیمه عمیق مونزونیت پر فیری متمرکز شده اند. سنگهای درونگیر این توده مونزونیتی را واحد های آهکی کرتاسه بالاوسری های ولکانیکی آندزیتی-لاتیتی تشکیل داده اند.
درطی فرآیندهای کانی زایی انواع کانیهای سولفیدی ،فلزات اصلی واکسیدهابوجودآمده اند.کانی های سولفیدی موجود شامل: پیریت، مولیبدنیت ،گالن، اسفالریت، مارکازیت پیرتیت وسولفیدهای مس (کالکوپیریت، بورنیت، کالکوسیت وکوولیت) می باشد.فلزات اصلی شامل:طلاونقره واکسیدها شامل: ایلمنیت، روتیل،مگنتیت و گوتیت می باشد. همانند سایر معادن پورفیری، سه زون(zone): فروشست (leached) ، سوپرژن (supergene) و هیپوژن(hypogene) در معدن مس سونگون قابل رویت است.
ضخامت زون فروشست ار ۲۰ تا ۱۵۰ متر در نوسان بوده و زون سوپرژن دارای ضخامت متغییر از صفر تا۲۰۰ متر می باشد.ضخامت بخش هیپوژن تا حدود ۶۰۰ متر برآورد شده است. که کانی زایی سونگون به دو بخش سوپرژن وهیپوژن محدود می باشد.
به دلیل توپوگرافی شدید وخشن موجود در منطقه و ارتباط تنگاتنگ سطح فوقانی زون سوپرژن با سطح آب زیر زمینی کمر بالای زون سوپرژن در منطقه،سطحی بسیار نا هموار دارد. از زون های دگر سانی موجود در کانسار سونگون می توان به زون پتاسیک ، پروپلیتیک ،کوارتز،سیریسیت و آرژیلیک اشاره نمود. دگر سانی غالب در توده معدنی ،کوارتز-سیریسیتی است و بعد از آن آلتراسیون آرژیلیتی عمدتا در قسمت های بالای مواد معدنی وحواشی توده کانسار مشاهده شده است.
استخراج معدن مس سونگون
با توجه به مشخصات کانسار و به دلیل تولید بالا و لزوم استفاده از ماشین آلات عظیم الجثه استخراج معدن به روش روباز(open_pit)طراحی شده است. این روش نسبت به سایر روش های استخراج، دارای مزایای: تولید بالا،ایمنی بالا،امکان استخراج مواد معدنی با عیار پایین وپایین بودن ضایعات مواد معدنی می باشد.
عملیات حفاری چالها، بارگیری مواد استخراج شده وحمل آنها به دامپ های باطله وماده معدنی وهمین طور سنگ شکن،توسط شرکت های پیمانکاری انجام می شود.پس از حفر چالهای انفجاری توسط دستگاه های حفاری عملیات خرج گذاری وانفجار چالها با استفاده از آنفو،دینامیت،نانل،فتیله کرتکس ،فتیله کند سوز و چاشنی معمولی صورت می پذیرد. پس از عملیات انفجار چالها،بارگیری مواد استخراج شده توسط شاول ولودرانجام می گیرد.
بولدوزر و گریدر نیز برای تمیز کردن اطراف شاول و سطح پله ها استفاده می شود.حمل مواد استخراجی نیز توسط دامپتراک های ۳۰تا ۱۰۰ تنی انجام می شود.باطله ها از پله های عملیاتی به طرف دامپ های باطله که در دره پخیر چای واقعند حمل می گردند. مواد معدنی نیز به سنگ شکن ویا دامپ های سولفور واقع در جنوب و شمال معدن حمل می گردند.
– بالاترین نقطه معدن : تراز ۱۱۸۳ متر
– کف نهایی معدن : تراز ۰۱۸۱ متر
– مساحت پیت نهایی : حدود ۲۱۱ هزار متر مربع
– تناژ پیش باطله برداری:۱۰۵ میلیون تن.
– تناژ باطلهبرداری: ۶۸۶ میلیون تن.
– نسبت باطله به ماده معدنی : ۱/۶۳
– عیار متوسط سنگ معدن قابل استخراج:۰/۶۱
– شیب کلی معدن: ۳۰ تا ۳۸ درجه
– شیب دیواره پلهها: ۶۸ درجه
– شیب پله های عملیاتی : ۶۳ درجه
– شیب جاده های ارتباطی: ۸ تا ۵/۸ درصد
– عرض جاده های ارتباطی : ۲۵ تا ۳۰ متر
– ارتفاع پله های معدن : ۱۲/۵ متر
– تراز اولین پله ی پیت از سطح آبهای آزاد : ۲۳۶۲/۵ متر
– تراز آخرین پله ی پیت از سطح آبهای آزاد : ۱۶۰۰ متر
– تراز دامپ : ۱۹۵۰ تا ۲۳۲۵ متر
– شیب کل دامپ :۳۰ تا ۳۲ درجه
– حداکثر ارتفاع دامپ : ۲۵۰ متر
– عرض ایمنی دامپ در دوران آماده سازی : ۴۰ متر
– عرض ایمنی دامپ در دوران بهره برداری : ۵۰ متر
– تعداد روزهای کاری معدن : ۳۶۵ روز
– تعداد شیفت های کاری معدن : ۳ شیفت
– تولید مادهمعدنی در ۷ سال اول بهرهبرداری:۷ میلیون تن در سال.
– تولید معدن در سالهای بعدی: ۱۴ میلیون تن در سال.
– روش استخراج معدن بر اساس طرح نهایی: روش روباز (Open Pit ).
– طراحی استخراج معدن: سه پوش بک.
– ذخیره موچود در سه پوش بک:۲۵۳ میلیون تن با عیار متوسط ۶۶۴/۰ درصد مس.
– عمر معدن بر اساس پوش بک سه: ۲۱ سال.
کارخانه تغلیظ:
+ ساختمان های نیمه صنعتی (با مساحت ۲۵۰۰ مترمربع):
-آزمایشگاه.
-تعمیرگاه.
-اداری.
-خدماتی.
+ ساختمان های صنعتی (با مساحت ۱۷۰۰۰ مترمربع):
-سنگشکن.
-سیستم انتقال مواد و انبار دانهدرشت.
خردایش.
-فلوتاسیون.
-آبگیری کنسانتره.
-آبگیری باطله.
+ محوطه سازی (با مساحت ۱۵۰۰۰ مترمربع)
الف- ناحیه سنگ شکنی و انتقال مواد کارخانه تغلیظ مس سونگون:
پس از عملیات استخراج مواد در معدن مس سونگون، ماده معدنی توسط کامیون به ساختمان سنگ شکن که در افق ۱۹۸۷ قرار دارد، حمل میگردد. ابعاد سنگ معدن بر حسب نوع الگوی حفاری و کیفیت آتشباری متفاوت میباشد. ابعاد خوراک ورودی به سنگ شکن نباید از ۲/۱ متر بزرگتر باشد، لذا قبل از سنگ شکن برای خرد کردن سنگ های درشت یک دستگاه سنگ خردکن هیدرولیکی (Hydraulic Rock Breaker) طراحی گردیده است. مواد معدنی پس از خرد شدن در سنگ شکن ژیراتوری تا زیر ۲۵ سانتیمتر توسط یک فیدر آپرون((Apron feeder که در زیر سنگ شکن قرار دارد و به واسطه دو نوار نقاله ۰۱ CV۲۲ و ۰۲ CV ۲۲ با ظرفیت ۲۵۰۰ تن در ساعت به انبار مواد دانه درشت (Stockpile) منتقل میشوند.
البته برای جلوگیری از اختلال در عملکرد نوار بر اثر ریزش کوه مسیری به طول تقریبی ۳۵۰ متر از نوار۰۲ CV ۲۲ از درون تونل عبور می کند. نوار ۰۱ CV۲۲ مجهز به یک سیستم توزین (Belt Scale) و جداکننده مغناطیسی (Magnet Separator)و نوار ۰۱ CV۲۲ مجهز به فلزیاب (Metal Detector) می باشد. فاصله سنگ شکن تا انبار مواد دانه درشت حدود ۱۱۷۱ متر میباشد.
در انبار دانه درشت نیز مواد توسط ۲ فیدر آپرون و ۲ فیدر ارتعاشی که از هر کدام یکی در خط عملیات قرار دارند و توسط نوار نقاله ۰۱CV ۳۳به سمت آسیای نیمه خودشکن هدایت می شود.
ب- ناحیه خردایش کارخانه تغلیظ مس سونگون:
در کارخانه تغلیظ مس سونگون سنگ معدن پس از شکسته شدن در سنگ شکن، درانباردرشت ذخیره میشود و از آنجا توسط یک نوار نقاله به داخل آسیای نیمه خودشکن (SAG-Mill)هدایت میگردد. محصول آسیای نیمه خود شکن در اثر نیروی وزن به داخل دو دستگاه سرند ارتعاشی می ریزد ، که یکی از سرندها در خط عملیات بوده و دیگری آماده به کار می باشد.
سرریز سرندها توسط یک سیستم انتقال شامل سه دستگاه نوار نقاله به آسیای نیمه خودشکن برگشت داده میشود وته ریز آنها به همراه محصول خروجی آسیاهای گلوله ای اولیه و آب اضافه شده به سرند در اثر نیروی وزن به داخل مخزن پمپاژ مربوط به هیدروسیکلون های اولیه می ریزد و از آنجا به هیدروسیکلون های اولیه پمپ میگردد. یک پمپ و یک هیدروسیکلون آماده به کار نیز وجود دارد. سرریز سیکلونهای اولیه به سمت سلولهای فلوتاسیون رافر هدایت میگردد و ته ریز آنها جهت خردایش مجدد وارد آسیاهای گلولهای اولیه می شود. مواد شیمیایی مربوط به فلوتاسیون شامل کلکتورها، تنظیم کننده ها و شیرآهک به ته ریز سیکلونهای اولیه اضافه میگردد.
ج- ناحیه فلوتاسیون کارخانه تغلیظ مس سونگون:
سرریز سیکلونهای اولیه در اثر نیروی ثقل به داخل مخزن آماده سازی اولیه منتقل و در داخل مخزن شیرآهک( جهت تنظیم pH پالپ) و کفساز مورد نیاز به محلول اضافه میگردد. سپس پالپ به داخل ۱۲ عدد سلول فلوتاسیون اولیه(رافر) از نوع ۱۳۰ RCS جریان می یابد.
در این سلولها سطح پالپ و همچنین میزان هوا به صورت اتوماتیک کنترل میگردد. باطله خروجی از آخرین سلول رافر مستقیمًا به تیکنر باطله جریان پیدا میکند و کنسانتره سلول های رافر جهت خردایش مجدد وارد یک مسیر بسته سیکلون ثانویه و آسیای گلوله ای ثانویه می شود. ته ریز سیکلون ثانویه جهت خردایش مجدد وارد آسیای ثانویه میگردد و سرریز آن به سمت ۲ سلول فلوتاسیون شستشوی اولیه(کلینر) که از نوع ستونی هستند، جریان می یابد. باطله ستونهای کلینر جهت رمق گیری به ۴ سلول فلوتاسیون رمق گیر)اسکاونجر( از نوع۵۰ RCSهدایت میگردد، که باطله سلولهای رمق گیر به همراه باطله سلولهای رافر، باطله نهایی را تشکیل و به سمت تیکنر باطله پمپ میگردد و کنسانتره سلولهای رمق گیر وارد مخزن آماده سازی قبل از سیکلون ثانویه میشود. کنسانتره حاصل از ۲ ستون کلینر، جهت شستشوی مجدد و تولید محصول نهایی به داخل ستون فلوتاسیون شستشوی ثانویه(کلینرثانویه) جریان می یابد. باطله ستون کلینر ثانویه به داخل مخزن آماده سازی ماقبل ستون های کلینر اولیه برگشت داده میشود و کنسانتره آن نیز به عنوان کنسانتره نهایی به داخل تیکنرکنسانتره جریان می یابد.
د- ناحیه آبگیری کارخانه تغلیظ مس سونگون:
در کارخانه تغلیظ مس سونگون کنسانتره نهایی بدست آمده از سلول شستشوی ثانویه(سلول ستونی) در یک مخزن جمع شده و به داخل تیکنر کنسانتره جریان می یابد. کنسانتره ورودی به تیکنر دارای ۸/٧٨ ٪ آب میباشد. سرریز تیکنر به داخل مخزن انتقال آب بازیافتی منتقل می شود و ته ریز آن با ٣٠ ٪ آب به داخل مخزن دوغاب ریخته و از آنجا به داخل فیلترفشاری پمپ می شود.
کیک نهایی به دست آمده از فیلتر فشاری با رطوبت حدود ۹ درصد به انبار کنسانتره منتقل میشود و آب شستشو و پالپ اضافی به داخل تیکنر کنسانتره برگشت داده می شود.
باطله سلولهای فلوتاسیون رافر به همراه باطله سلول های رمق گیر(اسکاونجر) در یک مخزن جمع شده و به داخل تیکنر باطله انتقال می یابد. سرریز تیکنر باطله به سمت مخازن آب بازیافتی ارسال میگردد و ته ریز آن به سمت سد باطله پمپ می شود. باطله ورودی به تیکنر دارای ۲ /۷۰ ٪ آب بوده که در ته ریز به ۵۰ ٪ کاهش می یابد.
حفاری و آتشباری در معدن مس سونگون
حفاری و آتشباری
به طور کلی برای مشخص کردن پارامترهای حفاری و آتشباری در هر معدن، شناخت خصوصیات فیزیکی و مکانیکی سنگ در رابطه با قابلیت چال خوری سنگ و انفجار از اهمیت بالایی برخوردار است. نزدیک ترین و عملی ترین روش ، استفادۀ دقیقی از تجربیات معادن مشابه با ملاحظۀ شرایط زمین ساختاری خاص این منطقه و معدن و انتخاب روش تجربی و کنترل دقیق عملیاتها و تعیین پارامترهای اپتیمم و نهایی برای اجرای عملیاتهای چال زنی و انفجار معدن مس سونگون می باشد.
– حفاری :
عوامل مهم در تعیین پارامترهای حفاری و طراحی شبکه به شرح زیر است :
– هدف از انفجار چیست ؟
– چگونگی کیفیت سنگ و وضعیت عینی محل ( طبق بازرسی از سینه کار)
– کیفیت مادۀ منفجره چگونه است؟
– شرایط محیط از نظر درزه و شکاف، لایه بندی و تکتونیک چگونه است؟
عوامل مؤثر در انتخاب قطر چال:
– با توجه به میزان درزه وشکاف، هرچه درزه و شکاف زیاد باشد، قطر چال کمتر و شبکه با ابعاد کم انتخاب می شود و بر عکس.
– میزان استخراج زیاد مستلزم انتخاب ارتفاع چال زیاد و قطر بالا می باشد و برعکس.
– قطر زیاد، دستگاه بزرگ و سرمایه گذاری اولیۀ زیاد می طلبد.
– قطر کم، تعداد چال در واحد سطح را زیاد و توزیع انرژی را یکسان تر می کند، اما هزینۀ حفاری بالا و چال زنی زمانگیر خواهد بود و هم چنین در قطرهای کم، سرعت حفاری در کل کم و خردایش یکنواخت و پرتاب سنگ کمتر خواهد بود و لرزش زمین نیز کم خواهد بود.
– در اصل با توجه به اینکه توزیع خرج در بطن سنگ یکنواخت باید باشد، بنابراین چالهای کم قطر در حالت کلی برتر است.
هم چنین عواملی مانند لرزش، پرتاب سنگ، خسارت، میزان استخراج، ارتفاع پله، نوع مادۀ منفجره و دستگاههای حفاری در تعیین قطر چال مؤثرند.
استفاده ازدستگاه های چال زنی در معدن
با توجه به تنوع دستگاه های حفاری معدن، بهتر است کارکرد و قدرت مانور آنها مورد ارزیابی قرار گیرد و حتی الامکان بهتر است یکدست ویک سیستم باشند تا درهنگام تعمیرات دستگاهها، اجزاء و لوازم مورد نیازشان، هرچه بهتر در دسترس باشد و تعمیرات، زمانگیرنباشد.
– دستگاه های حفاری مورد استفاده در معدن
در معدن مس سونگون از سیستم چال زنی دورانی – ضربه ای برای حفر چالها استفاده می شود.
دستگاه حفاری بهلر ( BOHLER-TD222)
سیستم حفاری دستگاه از نوع ضربه ای – دورانی می باشد که چالهایی به قطر ۱۶۰ تا ۱۷۰ میلی متر حفر می نماید. طول راد دستگاه ۵/۶ متر بوده و چالهایی حداکثرتا ۵/۱۲متر حفاری می کند. متۀ مورد استفاده در این نوع دستگاه ازنوع bottom Bit است که دارای راندمان بهتری نسبت به انواع خود می باشد و جنس دانه های روی سر مته، کربور تنگستن است. در دستگاه بهلر، سر مته به وسیلۀ جریان هوای فشرده خنک می شود و مواد ته چال نیز به وسیلۀ هوا به خارج از چال پرتاب می شود. این دستگاه مجهز به منبع ایجاد انرژی ( کمپرسور)، لوله های انتقال دهندۀ انرژی( رادها) و مته و سیستم کنترل و تنظیم است. راندمان یک ساعت حفاری توسط این دستگاه در شرایط مطلوب در معدن سونگون، روی سینه کار در حدود ۵/۱۴ متر در ساعت می باشد که برای رسیدن به راندمان بالا، کارکردن دستگاه باید مرتب و تنظیم شود و هم چنین باید برای عدم توقف دستگاه، برنامه ریزی شود.
دستگاه حفاری هولمن ( HOLMAN):
این چالزن، چالزن دورانی سنگین وزن می باشد. دستگاه هولمن باسیستم ضربه ای – دورانی و با قطر راد ۱۵۰ میلی متر کار می کند، زیربندی این دستگاه، زیربندی بولدوزرمی باشد که با موتور کاترپیلارکار می کند و سرمتۀ آن نیز از نوع دگمه ای( هلکو) می باشد. در نوع چالزن، خرده های حفاری بوسیلۀ هوای فشرده ROD و با سیستم مکندۀ دستگاه مکیده و در مکان دیگر تخلیه می شود.
– آتشباری
برای دست یابی به یک انفجار مناسب باید اطلاعات کافی در مورد سنگ و شرایط آن از قبیل عوامل زمین شناسی ، خصوصیات مقاومتی و مکانیکی سنگ و … جمع آوری شود و تأثیر عوامل مزاحم مانند آب و تنش های برجا بررسی گردد، تنها یک بررسی بسیار دقیق و ایده آل است که یک انفجار ایده آل و بدون ایجاد تخریب محیطی یا نیاز به انفجارهای ثانویه را فراهم می کند. اما نباید فراموش کرد که در اکثر موارد امکان بررسی های دقیق وجود ندارد و این ما هستیم که باید روش کار خودرا با شرایط تطبیق دهیم ، در بدترین شرایط ، استفاده از روش آزمون و خطا به عنوان روشی مناسب برای انتخاب بهترین الگو انفجار پیشنهاد شده است.
همان طور که ذکر شد، عوامل بسیاری در تهیۀ الگوی آتشباری باید بررسی شود که مهم ترین آنها را می توان به صورت زیر بیان کرد :
– کمترین عقب زدگی ، پرتاب سنگ، ایجاد لرزش
– پایداری بلوک باقی مانده
– سطح مناسب برای کف و دیواره و جلوگیری از ایجاد پیش سکو
– جلوگیری ازایجاد قطعات درشت و کنترل خردایش
– هدف دهی به شارژ چالها
– بررسی و انتخاب مناسب ترین فاصلۀ ردیفی چالها و مناسب ترین حفر ویژه
– برآورد هزینۀ انفجار
کنترل انفجارها بویژه زمانی اهمیت می یابد که هدف نهایی آن اختلاط عیار برای خوراک دهی کارخانه باشد. در برداشت و انتقال سنگ، به طور دقیق، پایداری شیب از عوامل مهم و ضروری است که نیازمند تلاش مستمر در بررسی های پیش از انفجار برای انتخاب یک آتشباری بهینه و اجرای دقیق آن است.
در خرج گذاری و انفجار ضریب سختی سنگ با قدرت مواد منفجره تطبیق داده شده و در جاهای نرم و لرزشی، قطر چال بیشتر و سیستم حفاری ضربه ای و فاصلۀ چالها ، بیشتر در نظر گرفته می شود و در جاهای سخت، قدرت مواد منفجره را ۲/۱ تا ۴/۱ برابر سنگهایی که خیلی سخت هستند، در نظر گرفته می شود.
– مواد منفجره مورد استفاده در معدن
در معدن سونگون از نیترات آمونیوم،ANFO ، امولای به عنوان خرج اصلی استفاده می شود. از بوستر امولایت و پودر آذر که نسبت به دینامیت برتری دارند و قدرت و سرعت زیادی دارند به عنوان خرج ته چال و خرج کمکی استفاده می شود. چاشنی مورد استفاده؛ چاشنی معمولی، فتیلۀ باروتی، رلۀ تأخیری و کورتکس می باشد. آنفو که به عنوان ماده منفجره در چالها استفاده می شود، از نظر اقتصادی ارزانترین مادۀ منفجره است و هزینۀ مصرف آنفو حدوداً یک سوم تا یک چهارم مصرف دینامیت است. سرعت انفجار آنفو در قطر ۱۳ سانتی متری به حداکثر مقدار خود یعنی ۳۵۰۰ متر بر ثانیه می رسد و ۱۰ دقیقه در برابر آب مقاوم است و وزن مخصوص آن برای مصرف در معدن سونگون ۸۰۰ الی ۸۵۰ کیلو گرم بر متر مکعب فرض شده است.
برای چالهای آبدار از مواد منفجره ژلاتینی استفاده می شود که در مقابل آب مقاوم شده اند. در مورد چاشنی های مورد استفاده، با توجه به اینکه مس رسانای الکتریسیته است از چاشنی الکتریکی استفاده نمی شود و استفاده کورتکس در معدن سونگون مرسوم است که سرعت انفجار ۶۰۰۰ متر برثانیه می باشد.
– شیوۀ آتشباری
چالزنی و خرج گذاری درشیفت صبح انجام می گیرد، ساعت آتشباری و انفجار از ساعت ۱۳ الی ۱۴ می باشد. قبل از انفجار، محدودۀ معدن با تابلوهای واحد ایمنی بسته می شود و تمامی معدن از ماشین آلات و نیروهای انسانی تخلیه می گردد و به وسیلۀ آژیرهای ثابت و متحرک در روی ماشین های ایمنی علامت داده می شود. سیستم ارتباطی آتشبارها با یکدیگر به وسیلۀ گوشی بی سیم بوده که با مرکز و اطلاعات در ارتباط می باشد و نیز به کمک پرچم های قرمزی رنگ انجام می پذیرد. حین عملیات خرج گذاری، محدودۀ هر جبهه کار به وسیلۀ علایم هشدار دهنده و پرچم مشخص شده و ورود به محدودۀ انفجار برای همه به جز دست اندرکاران امر ممنوع می باشد.
نتیجه گیری :
با توجه به تنوع دستگاههای حفاری بهتر است کارکرد و قدرت مانور آنها مورد ارزیابی قرار گیرد و حتی الامکان بهتر است به یک دست کردن دستگاههای حفاری اقدام شود. در معدن سونگون، حفاری با قطر ۲۵۰ میلی متر به ارتفاع حداکثر ۵/۱۴متر حفر می شود. میزان انسداد چال به طور متوسط ۵/۶ متر در نظر گرفته شده که در نتیجه در حدود ۵۵ درصد چال با مادۀ منفجره پر می شود.
ترابری در معدن مس سونگون
ترابری:
به طورکلی به کلیه عملیاتی که به بارگیری ،باربری ،باراندازی ،وانباشت وبرداشت مواد معدنی ،سنگها وخاکها وجابجایی افراد منتهی می شود ترابری درمعادن گفته می شود. ناوگان ترابری معدن مس سونگون درکل شامل ماشین آلاتی نظیرشاول ، لودر،بولدوزر،گریدرودامپتراک میباشد ودرقسمت کارخانه نیز از نوار نقاله که یک سیستم باربری پیوسته است استفاده می شود.
درمورد بارگیری وباربری درمعدن تک تک ماشین آلات مورد استفاده مهم هستند اما هماهنگی بین آنها مهم تر است وباید ظرفیت وتعداد ماشین آلات معدنی باهم متناسب باشند تاترافیک کاری ویا کاهش راندمان حمل ونقل پیش نیاید.
– ماشین آلات ترابری معدن
دمپریا کامیون معدنی :دمپرنوعی کامیون معدنی است که بارگیری آن به کمک وسایل بزرگ مکانیکی نظیر شاول ساده است وباربری با آن در شیب ومسیر های سخت بدون زحمت بوده وباراندازی سریع است.
مزایای باربری بادمپر یا کامیونهای معدنی
– حمل حجم زیاد وجداگانه انواع بار
– استقلال ترافیک وسازمان دهی ساده تربه رفت وآمد
– امکان استفاده در شیب تا ۱۰درصد ودر قوسها تا شعاع ۱۰تا ۳۰متری
– قابلیت مانوربیشتر وهماهنگی ساده تربا شاول یا لودر
– سادگی تغییرمحل بارگیری درسینه کار یا خاصیت مانور بیشتر
در معدن مس سونگون کامیونهای معدنی ویا دمپرهای ۳۲تنی ،۸۰تنی،۱۰۵تنی، باسه مارک euduet سوئدی kumatsu ژاپنی وcuterpilarآمریکایی مورداستفاده می باشد.
– شاول : نوعی وسیله بارگیری قوی از مجموعه بیلهای مکانیکی است که برای بارگیری سنگهای سخت ودرفضاهای بازومعدن روبازمورد استفاده قرار می گیرد.
کار شاول بارگیری وحرکت به نقطه دلخواه است شاولها بخاطروزن خیلی زیادشان روی چرخ زنجیری حرکت می کنند تا به علت تقلیل فشاربه کف زمین درسطح بیشتری قراربگیرند.شاخص توان شاولها ظرفیت جام آنهاست هرچه ظرفیت جام بیشترباشد،وزن وابعاد وقدرت موتورآن نیز بزرگتروبیشتراست.درمعدن مس سونگون شاول هیدرولیکی مورد استفاده است چون ازلحاظ فنی نسبت به شاولهای کابلی برتری دارد وباظرفیت مشابه حجم هزینه های سرمایه گذاری شاول هیدرولیکی به مراتب کمترازشاول کابلی است
عمده مزایای شاولهای هیدرولیکی مورد استفاده درمعدن
– بدون کاهش تولید ازبالا به پایین کارمی کند ودربیشتر موارد نیازبه انفجار ندارد ومی تواند لایه لایه استخراج کند وباسه حرکت جداگانه مشکلی دربرداشت لایه ندارد.
– امکان ساختن رمپ ازبالابه پایین وجود دارد از فاصلۀ۳ تا ۶متر درسطح افق قابل حرکت است بدون اینکه زاویه تغییرپیدا کند.
– دستگاه می تواند به دلخواه هرنقطه که مورد نظرباشد برداشت نماید.
– سنگ های بزرگ راازسینه کارکنار میزند وبااندک انفجاریاشوک انفجاری برداشت صورت می گیرد.
– موقعیت مرکز ثقل شاول هیدرولیکی درسطوح شیبدارمناسبترمی باشد
– مونتاژسریع وساده برای چند روزامکان پذیراست
– قدرت باز کردن پله وکارکردن درهرافق جهت شروع وسطوح شیبدار.
– قدرت مانور وسرعت بالا.
– قیمت شاول هیدرولیکی بسیارپایینتراز شاولهای کابلی مشابه است.
– لودرهای هیدرولیکی
در معدن سونگون برای بارگیری مواد معدنی و کنسانتره به وسیلۀ نقلیه ( دامپتراک ۳۲ تنی و تریلر کنسانتره )، از لودر های هیدرولیکی استفاده می شود. لودر دارای خاصیت مانور زیاد و کار آن سریع العمل است و انتقال آن از سینه کاری به سینه کار دیگر به سرعت و سادگی می تواند صورت بگیرد. یکی از لودر های مورد استفاده در معدن سونگون، لودر نوع کاترپیلار دارای جامی به ظرفیت ۴/۵ متر مکعب است که دامپتراک های ۳۲ تنی و گاهی ۸۰ تنی به وسیلۀ آن بارگیری می شود.
– بولدوزر
بولدزور وسیله ای است قوی که جلو آن تیغۀ فولادی نصب گردیده است. این وسیله در معادن روباز کاربرد زیادی دارد. برای اینکه بارگیری بار به وسیلۀ لودر به خوبی انجام گیرد، باید دپوی کافی وجود داشته باشد که این عمل به وسیلۀ بولدوزر انجام می گیرد.
اهم کارهایی که به وسیلۀ بولدوزر می توان انجام داد:
– راندن سنگ و بلوک روی وسیلۀ نقلیه
-جمع کردن سنگ های آتشباری شده و پراکنده
– جابجایی خاک ها، پخش خاک روی بستر
– کندن زمین
– پر کردن گودال
– احداث جاده و ایجاد بوم های ایمنی Safty Bench
قابل ذکر است که میزان کارکرد بولدوزر به نرمی و سختی خاک یا سنگ و میزان آتشباری بستگی دارد.
نتیجه گیری
انتخاب نوع ماشین آلات معدنی با توجه به علم روز و ذخیرۀ معدن مس سونگون و نوع روش استخراج و با توجه به تقسیم معدن به فازهای مختلف بهره برداری، سعی می شود از ماشین آلات بزرگ و با ظرفیت بیشتر و متناسب با فازهای مختلف بهره برداری استفاده شود.
هم اکنون(در فاز اول) کامیونهای معدن۳۰،۸۰،۱۰۵ تنی و شاولهای با ظرفیت بالا در معدن مس سونگون مورد استفاده قرار می گیرند و با گسترش بهره برداری از فازهای مختلف امکان استفاده از ماشین آلات بزرگتر نیز فراهم می گردد.
سابقه معدن کاری در سونگون به دو قرن پیش (دوره قاجاریه) برمی گردد. آثار فعالیت های قدیمی به صورت اسخراج زیرزمینی در امتداد طول رودخانه سونگون در محدوده پرعیار بوده است. بهره برداری از سنگ های پرعیار مس تا سال ۱۳۵۱ متناوب ا انجام گرفته است.عملیات اکتشافی با استفاده از روش های نوین و وسایل و تجهیزات جدید از سال ۱۳۲۵ شروع و تا سال ۱۳۵۶ ادامه داشته است. در سال ۱۳۵۶وجود ذخایر مس از نوع پورفیری توسط کارشناسان سازمان زمین شناسی کشور محرز گردید. در سال ۱۳۷۰ عملیات اکتشافی ژئو فیزیکی و ژئوشیمیایی وجود آنومالیهای قوی مس و مولیبدن را در کانسار مس سونگون محرز نمود. مطالعات امکان پذیری مقدماتی در سال ۱۳۷۰توسط شرکت SNC کانادا و در سال ۱۳۷۴ توسط شرکت ایتوک انجام شد. اولین گمانه ی کانسار در سال ۱۳۶۸ حفر شد. حفر گمانه ها به مقدار وسیع از سال ۱۳۶۹ آغاز گردید. طی سالهای ۱۳۷۰ و ۱۳۷۱در بخش شرقی توده ی کانسار تا اسکارن شمالی (محدوده ی تونل) ۳ حلقه گمانه به طول کلی ۹۰۰۰ متر حفر گردید. تعداد ۷ تونل اکتشافی با سطح مقطع ۴ مترمربع و متراژ کل ۲۴۲۴/۲۵ متر در فاصله ی ۱۳۶۹ تا ۱۳۷۸ حفر شدند.عملیات پیش باطله برداری نیز از سال ۱۳۷۲ توسط شرکت ترانشه معدن آغاز گردید. اولین بار در سال ۱۳۷۵ برآورد ذخیره ی کانسار توسط شرکت ایتوک صورت گرفت. اکتشافات تکمیلی نیز توسط شرکت اولنگ با همکاری شرکت Rio Tinto در سال ۱۳۷۸ انجام شد.
موقیت جغرافیایی معدن مس سونگون
معدن مس سونگون در شمال غرب ایران،در استان آذر بایجان شرقی ،۱۳۰ کیلو متری شمال تبریز،۷۵ کیلو متری شمال غرب اهرو۳۰ کیلو متری شمال ورزقان در همسایگی جمهوری های آذر بایجان و ارمنستان قرار دارد.مختصات جغرافیایی منطقه،۴۶درجه و۴۳دقیقه طول شرقی و۳۸درجه و۴۲دقیقه عرض شمالی می باشد.
کانسار مس سونگون به طور متوسط نسبت به سطح دریا دارای ارتفاع متوسط ۲۰۰۰ متر، حداکثر ارتفاع در کانسار مس سونگون(چراغلو)۲۷۰۰ متر از سطح دریا و عمیق ترین ارتفاع۱۶۲۵ متر نسبت به سطح دریا می باشد.
محدود کننده های کانسار مس سونگون شامل: رود خانه سونگون چای در شرق کانسارورود خانه پخیردر شمال کانسار می باشد،که پس از پیوستن به هم در میان کافه به رود خانه ایلگینه چای می پیوندد که نهایتا به رود خانه ارس می ریزد. راه دسترسی اصلی معدن از طریق جاده آسفالته تبریز-ورزقان-سونگون وراه دسترسی دوم از طریق جاده تبریز-اهر-ورزقان-سونگون میسر است.
شرایط آب و هوایی منطقه
بخاطر اینکه معدن در منطقه کوهستانی واقع شده است . شاهد زمستانهایی سرد و یخبندان و تابستان های معتدل هستیم. میانگین حداکثر در جه حرارت در تابستان ۳۳ درجه سانتیگراد و در زمستان ۲۲ – درجه سانتیگراد ثبت شده است. مقدار حداکثر بارندگی در محل حدود ۳۵۰ میلیمتر در سال می باشد و مقدار رطوبت نسبی درسال بین ۵۲ تا۸۲ درصد متغییر است ، جهت غالب وزش باد ، جنوب غربی است . اکثر روز های بهار و تابستان ، معدن مه آلود دیده می شود .
تاریخچه معدن مس سونگون
سابقه معدنکاری در سونگون به دو قرن پیش (دوره قاجاریه) بر می گردد.آثار فعالیت های قدیمی به صورت استخراج زیر زمینی در امتداد طول رودخانه سونگون در محدوده پرعیار بوده است.بهره برداری از سنگ های پرعیارمس تا سال ۱۳۵۱ متناوبا انجام گرفته است.
عملیات اکتشافی با استفاده از روش های نوین و وسایل وتجهیزات جدید از سال ۱۳۲۵ شروع وتا سال ۱۳۵۶ ادامه داشته است.در سال ۱۳۵۶ وجود ذخایرمس از نوع پرفیری توسط کارشناسان زمین شناسی کشور محرز گردید. بطوری که در سال ۱۳۷۰ طبق عملیات اکتشافی ، ژئو شیمی و و ژئو فیزیکی توسط شرکت اولنگ و ایتوک ، وجود آنومالی های قوی مس ومولیبدین قطعی شد . مطالعات امکان پذیری مقدماتی در سال ۱۳۷۰ توسط شرکت SNC کانادا و در سال ۱۳۷۴ توسط شرکت ایتوک انجام شد.
اولین گمانه کانسار در سال ۱۳۶۸حفر شد و از سال ۱۳۶۸تا سال۱۳۷۱اکتشافات نیمه تفضیلی توسط شرکت معدنکاری اولنگ ویک شرکت انگلیسی با حفر ۷ دهنه تونل اکتشافی با سطح مقطع ۴ مربع ومتراژ کل ۲۵/۲۲۲۴ متر عملیات اکتشافی را ادامه ونیز گمانه هایی طی سالهای ۱۳۷۰تا سال ۱۳۷۱در بخش شرقی وشمال شرقی توده کانسار تا اسکارن شمالی ۳۰حلقه گمانه به عمق ۳۰۰۰متر حفر گردید،تا پارا متر های لازم برای تخمین و بر آورد ذخیره،توسط شرکت های مذبور فراهم شد.
عملیات پیش باطله نیز از سال ۱۳۷۲ توسط شرکت ترانشه معدن، آغاز و همزمان با انجام اکتشافات تکمیلی وتفضیلی به کمک شرکت های مشاور پارس اولنگ و شرکت Rıo tıntıدر سال۱۳۷۸به پایان رسید.
-پارامترهای اکتشافی مس سونگون
۱- حجم کل ذخیره قطعی : ۷۹۶میلیون تن
۲- حجم پیش باطله برداری:۱۰۵میلیون تن
۳- حجم کل باطله برداری : ۷۶۷ میلیون تن
۴- حجم کل ذخیره اکسید :۷/۶ میلیون تن
۵-حجم مواد قابل استخراج :۳۸۸میلیون تن
۶- طول گمانه های حفر شده :۶۰ هزارمتر
۷- تعداد تونل های اکتشافی : ۷ دهنه
۸- سطح مقطع تونل ها : ۴ متر مربع
زمین شناسی کانسار مس سونگون
به طور کلی کانسار مس سونگون در زون آتشفشان ارومیه-دختر که بخشی از کمربند متالوژنی آلپ-هیمالیا، قرار دارد.این کانسارپرفیری مونزونیتی است که در یک کمربند تکتونیکی زون فرو رانش حاشیه قاره ای به سن ترشیاری قرار گرفته است.سطح توده کانسار در شبکه اکتشافات تفضیلی حدود یک کیلومتر مربع می باشد.این کانسار از نوع نهشته های پرفیری مس بوده ورگچه های درهم پر عیار درتوده نیمه عمیق مونزونیت پر فیری متمرکز شده اند. سنگهای درونگیر این توده مونزونیتی را واحد های آهکی کرتاسه بالاوسری های ولکانیکی آندزیتی-لاتیتی تشکیل داده اند.
درطی فرآیندهای کانی زایی انواع کانیهای سولفیدی ،فلزات اصلی واکسیدهابوجودآمده اند.کانی های سولفیدی موجود شامل: پیریت، مولیبدنیت ،گالن، اسفالریت، مارکازیت پیرتیت وسولفیدهای مس (کالکوپیریت، بورنیت، کالکوسیت وکوولیت) می باشد.فلزات اصلی شامل:طلاونقره واکسیدها شامل: ایلمنیت، روتیل،مگنتیت و گوتیت می باشد. همانند سایر معادن پورفیری، سه زون(zone): فروشست (leached) ، سوپرژن (supergene) و هیپوژن(hypogene) در معدن مس سونگون قابل رویت است.
ضخامت زون فروشست ار ۲۰ تا ۱۵۰ متر در نوسان بوده و زون سوپرژن دارای ضخامت متغییر از صفر تا۲۰۰ متر می باشد.ضخامت بخش هیپوژن تا حدود ۶۰۰ متر برآورد شده است. که کانی زایی سونگون به دو بخش سوپرژن وهیپوژن محدود می باشد.
به دلیل توپوگرافی شدید وخشن موجود در منطقه و ارتباط تنگاتنگ سطح فوقانی زون سوپرژن با سطح آب زیر زمینی کمر بالای زون سوپرژن در منطقه،سطحی بسیار نا هموار دارد. از زون های دگر سانی موجود در کانسار سونگون می توان به زون پتاسیک ، پروپلیتیک ،کوارتز،سیریسیت و آرژیلیک اشاره نمود. دگر سانی غالب در توده معدنی ،کوارتز-سیریسیتی است و بعد از آن آلتراسیون آرژیلیتی عمدتا در قسمت های بالای مواد معدنی وحواشی توده کانسار مشاهده شده است.
استخراج معدن مس سونگون
با توجه به مشخصات کانسار و به دلیل تولید بالا و لزوم استفاده از ماشین آلات عظیم الجثه استخراج معدن به روش روباز(open_pit)طراحی شده است. این روش نسبت به سایر روش های استخراج، دارای مزایای: تولید بالا،ایمنی بالا،امکان استخراج مواد معدنی با عیار پایین وپایین بودن ضایعات مواد معدنی می باشد.
عملیات حفاری چالها، بارگیری مواد استخراج شده وحمل آنها به دامپ های باطله وماده معدنی وهمین طور سنگ شکن،توسط شرکت های پیمانکاری انجام می شود.پس از حفر چالهای انفجاری توسط دستگاه های حفاری عملیات خرج گذاری وانفجار چالها با استفاده از آنفو،دینامیت،نانل،فتیله کرتکس ،فتیله کند سوز و چاشنی معمولی صورت می پذیرد. پس از عملیات انفجار چالها،بارگیری مواد استخراج شده توسط شاول ولودرانجام می گیرد.
بولدوزر و گریدر نیز برای تمیز کردن اطراف شاول و سطح پله ها استفاده می شود.حمل مواد استخراجی نیز توسط دامپتراک های ۳۰تا ۱۰۰ تنی انجام می شود.باطله ها از پله های عملیاتی به طرف دامپ های باطله که در دره پخیر چای واقعند حمل می گردند. مواد معدنی نیز به سنگ شکن ویا دامپ های سولفور واقع در جنوب و شمال معدن حمل می گردند.
– بالاترین نقطه معدن : تراز ۱۱۸۳ متر
– کف نهایی معدن : تراز ۰۱۸۱ متر
– مساحت پیت نهایی : حدود ۲۱۱ هزار متر مربع
– تناژ پیش باطله برداری:۱۰۵ میلیون تن.
– تناژ باطلهبرداری: ۶۸۶ میلیون تن.
– نسبت باطله به ماده معدنی : ۱/۶۳
– عیار متوسط سنگ معدن قابل استخراج:۰/۶۱
– شیب کلی معدن: ۳۰ تا ۳۸ درجه
– شیب دیواره پلهها: ۶۸ درجه
– شیب پله های عملیاتی : ۶۳ درجه
– شیب جاده های ارتباطی: ۸ تا ۵/۸ درصد
– عرض جاده های ارتباطی : ۲۵ تا ۳۰ متر
– ارتفاع پله های معدن : ۱۲/۵ متر
– تراز اولین پله ی پیت از سطح آبهای آزاد : ۲۳۶۲/۵ متر
– تراز آخرین پله ی پیت از سطح آبهای آزاد : ۱۶۰۰ متر
– تراز دامپ : ۱۹۵۰ تا ۲۳۲۵ متر
– شیب کل دامپ :۳۰ تا ۳۲ درجه
– حداکثر ارتفاع دامپ : ۲۵۰ متر
– عرض ایمنی دامپ در دوران آماده سازی : ۴۰ متر
– عرض ایمنی دامپ در دوران بهره برداری : ۵۰ متر
– تعداد روزهای کاری معدن : ۳۶۵ روز
– تعداد شیفت های کاری معدن : ۳ شیفت
– تولید مادهمعدنی در ۷ سال اول بهرهبرداری:۷ میلیون تن در سال.
– تولید معدن در سالهای بعدی: ۱۴ میلیون تن در سال.
– روش استخراج معدن بر اساس طرح نهایی: روش روباز (Open Pit ).
– طراحی استخراج معدن: سه پوش بک.
– ذخیره موچود در سه پوش بک:۲۵۳ میلیون تن با عیار متوسط ۶۶۴/۰ درصد مس.
– عمر معدن بر اساس پوش بک سه: ۲۱ سال.
کارخانه تغلیظ:
+ ساختمان های نیمه صنعتی (با مساحت ۲۵۰۰ مترمربع):
-آزمایشگاه.
-تعمیرگاه.
-اداری.
-خدماتی.
+ ساختمان های صنعتی (با مساحت ۱۷۰۰۰ مترمربع):
-سنگشکن.
-سیستم انتقال مواد و انبار دانهدرشت.
خردایش.
-فلوتاسیون.
-آبگیری کنسانتره.
-آبگیری باطله.
+ محوطه سازی (با مساحت ۱۵۰۰۰ مترمربع)
الف- ناحیه سنگ شکنی و انتقال مواد کارخانه تغلیظ مس سونگون:
پس از عملیات استخراج مواد در معدن مس سونگون، ماده معدنی توسط کامیون به ساختمان سنگ شکن که در افق ۱۹۸۷ قرار دارد، حمل میگردد. ابعاد سنگ معدن بر حسب نوع الگوی حفاری و کیفیت آتشباری متفاوت میباشد. ابعاد خوراک ورودی به سنگ شکن نباید از ۲/۱ متر بزرگتر باشد، لذا قبل از سنگ شکن برای خرد کردن سنگ های درشت یک دستگاه سنگ خردکن هیدرولیکی (Hydraulic Rock Breaker) طراحی گردیده است. مواد معدنی پس از خرد شدن در سنگ شکن ژیراتوری تا زیر ۲۵ سانتیمتر توسط یک فیدر آپرون((Apron feeder که در زیر سنگ شکن قرار دارد و به واسطه دو نوار نقاله ۰۱ CV۲۲ و ۰۲ CV ۲۲ با ظرفیت ۲۵۰۰ تن در ساعت به انبار مواد دانه درشت (Stockpile) منتقل میشوند.
البته برای جلوگیری از اختلال در عملکرد نوار بر اثر ریزش کوه مسیری به طول تقریبی ۳۵۰ متر از نوار۰۲ CV ۲۲ از درون تونل عبور می کند. نوار ۰۱ CV۲۲ مجهز به یک سیستم توزین (Belt Scale) و جداکننده مغناطیسی (Magnet Separator)و نوار ۰۱ CV۲۲ مجهز به فلزیاب (Metal Detector) می باشد. فاصله سنگ شکن تا انبار مواد دانه درشت حدود ۱۱۷۱ متر میباشد.
در انبار دانه درشت نیز مواد توسط ۲ فیدر آپرون و ۲ فیدر ارتعاشی که از هر کدام یکی در خط عملیات قرار دارند و توسط نوار نقاله ۰۱CV ۳۳به سمت آسیای نیمه خودشکن هدایت می شود.
ب- ناحیه خردایش کارخانه تغلیظ مس سونگون:
در کارخانه تغلیظ مس سونگون سنگ معدن پس از شکسته شدن در سنگ شکن، درانباردرشت ذخیره میشود و از آنجا توسط یک نوار نقاله به داخل آسیای نیمه خودشکن (SAG-Mill)هدایت میگردد. محصول آسیای نیمه خود شکن در اثر نیروی وزن به داخل دو دستگاه سرند ارتعاشی می ریزد ، که یکی از سرندها در خط عملیات بوده و دیگری آماده به کار می باشد.
سرریز سرندها توسط یک سیستم انتقال شامل سه دستگاه نوار نقاله به آسیای نیمه خودشکن برگشت داده میشود وته ریز آنها به همراه محصول خروجی آسیاهای گلوله ای اولیه و آب اضافه شده به سرند در اثر نیروی وزن به داخل مخزن پمپاژ مربوط به هیدروسیکلون های اولیه می ریزد و از آنجا به هیدروسیکلون های اولیه پمپ میگردد. یک پمپ و یک هیدروسیکلون آماده به کار نیز وجود دارد. سرریز سیکلونهای اولیه به سمت سلولهای فلوتاسیون رافر هدایت میگردد و ته ریز آنها جهت خردایش مجدد وارد آسیاهای گلولهای اولیه می شود. مواد شیمیایی مربوط به فلوتاسیون شامل کلکتورها، تنظیم کننده ها و شیرآهک به ته ریز سیکلونهای اولیه اضافه میگردد.
ج- ناحیه فلوتاسیون کارخانه تغلیظ مس سونگون:
سرریز سیکلونهای اولیه در اثر نیروی ثقل به داخل مخزن آماده سازی اولیه منتقل و در داخل مخزن شیرآهک( جهت تنظیم pH پالپ) و کفساز مورد نیاز به محلول اضافه میگردد. سپس پالپ به داخل ۱۲ عدد سلول فلوتاسیون اولیه(رافر) از نوع ۱۳۰ RCS جریان می یابد.
در این سلولها سطح پالپ و همچنین میزان هوا به صورت اتوماتیک کنترل میگردد. باطله خروجی از آخرین سلول رافر مستقیمًا به تیکنر باطله جریان پیدا میکند و کنسانتره سلول های رافر جهت خردایش مجدد وارد یک مسیر بسته سیکلون ثانویه و آسیای گلوله ای ثانویه می شود. ته ریز سیکلون ثانویه جهت خردایش مجدد وارد آسیای ثانویه میگردد و سرریز آن به سمت ۲ سلول فلوتاسیون شستشوی اولیه(کلینر) که از نوع ستونی هستند، جریان می یابد. باطله ستونهای کلینر جهت رمق گیری به ۴ سلول فلوتاسیون رمق گیر)اسکاونجر( از نوع۵۰ RCSهدایت میگردد، که باطله سلولهای رمق گیر به همراه باطله سلولهای رافر، باطله نهایی را تشکیل و به سمت تیکنر باطله پمپ میگردد و کنسانتره سلولهای رمق گیر وارد مخزن آماده سازی قبل از سیکلون ثانویه میشود. کنسانتره حاصل از ۲ ستون کلینر، جهت شستشوی مجدد و تولید محصول نهایی به داخل ستون فلوتاسیون شستشوی ثانویه(کلینرثانویه) جریان می یابد. باطله ستون کلینر ثانویه به داخل مخزن آماده سازی ماقبل ستون های کلینر اولیه برگشت داده میشود و کنسانتره آن نیز به عنوان کنسانتره نهایی به داخل تیکنرکنسانتره جریان می یابد.
د- ناحیه آبگیری کارخانه تغلیظ مس سونگون:
در کارخانه تغلیظ مس سونگون کنسانتره نهایی بدست آمده از سلول شستشوی ثانویه(سلول ستونی) در یک مخزن جمع شده و به داخل تیکنر کنسانتره جریان می یابد. کنسانتره ورودی به تیکنر دارای ۸/٧٨ ٪ آب میباشد. سرریز تیکنر به داخل مخزن انتقال آب بازیافتی منتقل می شود و ته ریز آن با ٣٠ ٪ آب به داخل مخزن دوغاب ریخته و از آنجا به داخل فیلترفشاری پمپ می شود.
کیک نهایی به دست آمده از فیلتر فشاری با رطوبت حدود ۹ درصد به انبار کنسانتره منتقل میشود و آب شستشو و پالپ اضافی به داخل تیکنر کنسانتره برگشت داده می شود.
باطله سلولهای فلوتاسیون رافر به همراه باطله سلول های رمق گیر(اسکاونجر) در یک مخزن جمع شده و به داخل تیکنر باطله انتقال می یابد. سرریز تیکنر باطله به سمت مخازن آب بازیافتی ارسال میگردد و ته ریز آن به سمت سد باطله پمپ می شود. باطله ورودی به تیکنر دارای ۲ /۷۰ ٪ آب بوده که در ته ریز به ۵۰ ٪ کاهش می یابد.
حفاری و آتشباری در معدن مس سونگون
حفاری و آتشباری
به طور کلی برای مشخص کردن پارامترهای حفاری و آتشباری در هر معدن، شناخت خصوصیات فیزیکی و مکانیکی سنگ در رابطه با قابلیت چال خوری سنگ و انفجار از اهمیت بالایی برخوردار است. نزدیک ترین و عملی ترین روش ، استفادۀ دقیقی از تجربیات معادن مشابه با ملاحظۀ شرایط زمین ساختاری خاص این منطقه و معدن و انتخاب روش تجربی و کنترل دقیق عملیاتها و تعیین پارامترهای اپتیمم و نهایی برای اجرای عملیاتهای چال زنی و انفجار معدن مس سونگون می باشد.
– حفاری :
عوامل مهم در تعیین پارامترهای حفاری و طراحی شبکه به شرح زیر است :
– هدف از انفجار چیست ؟
– چگونگی کیفیت سنگ و وضعیت عینی محل ( طبق بازرسی از سینه کار)
– کیفیت مادۀ منفجره چگونه است؟
– شرایط محیط از نظر درزه و شکاف، لایه بندی و تکتونیک چگونه است؟
عوامل مؤثر در انتخاب قطر چال:
– با توجه به میزان درزه وشکاف، هرچه درزه و شکاف زیاد باشد، قطر چال کمتر و شبکه با ابعاد کم انتخاب می شود و بر عکس.
– میزان استخراج زیاد مستلزم انتخاب ارتفاع چال زیاد و قطر بالا می باشد و برعکس.
– قطر زیاد، دستگاه بزرگ و سرمایه گذاری اولیۀ زیاد می طلبد.
– قطر کم، تعداد چال در واحد سطح را زیاد و توزیع انرژی را یکسان تر می کند، اما هزینۀ حفاری بالا و چال زنی زمانگیر خواهد بود و هم چنین در قطرهای کم، سرعت حفاری در کل کم و خردایش یکنواخت و پرتاب سنگ کمتر خواهد بود و لرزش زمین نیز کم خواهد بود.
– در اصل با توجه به اینکه توزیع خرج در بطن سنگ یکنواخت باید باشد، بنابراین چالهای کم قطر در حالت کلی برتر است.
هم چنین عواملی مانند لرزش، پرتاب سنگ، خسارت، میزان استخراج، ارتفاع پله، نوع مادۀ منفجره و دستگاههای حفاری در تعیین قطر چال مؤثرند.
استفاده ازدستگاه های چال زنی در معدن
با توجه به تنوع دستگاه های حفاری معدن، بهتر است کارکرد و قدرت مانور آنها مورد ارزیابی قرار گیرد و حتی الامکان بهتر است یکدست ویک سیستم باشند تا درهنگام تعمیرات دستگاهها، اجزاء و لوازم مورد نیازشان، هرچه بهتر در دسترس باشد و تعمیرات، زمانگیرنباشد.
– دستگاه های حفاری مورد استفاده در معدن
در معدن مس سونگون از سیستم چال زنی دورانی – ضربه ای برای حفر چالها استفاده می شود.
دستگاه حفاری بهلر ( BOHLER-TD222)
سیستم حفاری دستگاه از نوع ضربه ای – دورانی می باشد که چالهایی به قطر ۱۶۰ تا ۱۷۰ میلی متر حفر می نماید. طول راد دستگاه ۵/۶ متر بوده و چالهایی حداکثرتا ۵/۱۲متر حفاری می کند. متۀ مورد استفاده در این نوع دستگاه ازنوع bottom Bit است که دارای راندمان بهتری نسبت به انواع خود می باشد و جنس دانه های روی سر مته، کربور تنگستن است. در دستگاه بهلر، سر مته به وسیلۀ جریان هوای فشرده خنک می شود و مواد ته چال نیز به وسیلۀ هوا به خارج از چال پرتاب می شود. این دستگاه مجهز به منبع ایجاد انرژی ( کمپرسور)، لوله های انتقال دهندۀ انرژی( رادها) و مته و سیستم کنترل و تنظیم است. راندمان یک ساعت حفاری توسط این دستگاه در شرایط مطلوب در معدن سونگون، روی سینه کار در حدود ۵/۱۴ متر در ساعت می باشد که برای رسیدن به راندمان بالا، کارکردن دستگاه باید مرتب و تنظیم شود و هم چنین باید برای عدم توقف دستگاه، برنامه ریزی شود.
دستگاه حفاری هولمن ( HOLMAN):
این چالزن، چالزن دورانی سنگین وزن می باشد. دستگاه هولمن باسیستم ضربه ای – دورانی و با قطر راد ۱۵۰ میلی متر کار می کند، زیربندی این دستگاه، زیربندی بولدوزرمی باشد که با موتور کاترپیلارکار می کند و سرمتۀ آن نیز از نوع دگمه ای( هلکو) می باشد. در نوع چالزن، خرده های حفاری بوسیلۀ هوای فشرده ROD و با سیستم مکندۀ دستگاه مکیده و در مکان دیگر تخلیه می شود.
– آتشباری
برای دست یابی به یک انفجار مناسب باید اطلاعات کافی در مورد سنگ و شرایط آن از قبیل عوامل زمین شناسی ، خصوصیات مقاومتی و مکانیکی سنگ و … جمع آوری شود و تأثیر عوامل مزاحم مانند آب و تنش های برجا بررسی گردد، تنها یک بررسی بسیار دقیق و ایده آل است که یک انفجار ایده آل و بدون ایجاد تخریب محیطی یا نیاز به انفجارهای ثانویه را فراهم می کند. اما نباید فراموش کرد که در اکثر موارد امکان بررسی های دقیق وجود ندارد و این ما هستیم که باید روش کار خودرا با شرایط تطبیق دهیم ، در بدترین شرایط ، استفاده از روش آزمون و خطا به عنوان روشی مناسب برای انتخاب بهترین الگو انفجار پیشنهاد شده است.
همان طور که ذکر شد، عوامل بسیاری در تهیۀ الگوی آتشباری باید بررسی شود که مهم ترین آنها را می توان به صورت زیر بیان کرد :
– کمترین عقب زدگی ، پرتاب سنگ، ایجاد لرزش
– پایداری بلوک باقی مانده
– سطح مناسب برای کف و دیواره و جلوگیری از ایجاد پیش سکو
– جلوگیری ازایجاد قطعات درشت و کنترل خردایش
– هدف دهی به شارژ چالها
– بررسی و انتخاب مناسب ترین فاصلۀ ردیفی چالها و مناسب ترین حفر ویژه
– برآورد هزینۀ انفجار
کنترل انفجارها بویژه زمانی اهمیت می یابد که هدف نهایی آن اختلاط عیار برای خوراک دهی کارخانه باشد. در برداشت و انتقال سنگ، به طور دقیق، پایداری شیب از عوامل مهم و ضروری است که نیازمند تلاش مستمر در بررسی های پیش از انفجار برای انتخاب یک آتشباری بهینه و اجرای دقیق آن است.
در خرج گذاری و انفجار ضریب سختی سنگ با قدرت مواد منفجره تطبیق داده شده و در جاهای نرم و لرزشی، قطر چال بیشتر و سیستم حفاری ضربه ای و فاصلۀ چالها ، بیشتر در نظر گرفته می شود و در جاهای سخت، قدرت مواد منفجره را ۲/۱ تا ۴/۱ برابر سنگهایی که خیلی سخت هستند، در نظر گرفته می شود.
– مواد منفجره مورد استفاده در معدن
در معدن سونگون از نیترات آمونیوم،ANFO ، امولای به عنوان خرج اصلی استفاده می شود. از بوستر امولایت و پودر آذر که نسبت به دینامیت برتری دارند و قدرت و سرعت زیادی دارند به عنوان خرج ته چال و خرج کمکی استفاده می شود. چاشنی مورد استفاده؛ چاشنی معمولی، فتیلۀ باروتی، رلۀ تأخیری و کورتکس می باشد. آنفو که به عنوان ماده منفجره در چالها استفاده می شود، از نظر اقتصادی ارزانترین مادۀ منفجره است و هزینۀ مصرف آنفو حدوداً یک سوم تا یک چهارم مصرف دینامیت است. سرعت انفجار آنفو در قطر ۱۳ سانتی متری به حداکثر مقدار خود یعنی ۳۵۰۰ متر بر ثانیه می رسد و ۱۰ دقیقه در برابر آب مقاوم است و وزن مخصوص آن برای مصرف در معدن سونگون ۸۰۰ الی ۸۵۰ کیلو گرم بر متر مکعب فرض شده است.
برای چالهای آبدار از مواد منفجره ژلاتینی استفاده می شود که در مقابل آب مقاوم شده اند. در مورد چاشنی های مورد استفاده، با توجه به اینکه مس رسانای الکتریسیته است از چاشنی الکتریکی استفاده نمی شود و استفاده کورتکس در معدن سونگون مرسوم است که سرعت انفجار ۶۰۰۰ متر برثانیه می باشد.
– شیوۀ آتشباری
چالزنی و خرج گذاری درشیفت صبح انجام می گیرد، ساعت آتشباری و انفجار از ساعت ۱۳ الی ۱۴ می باشد. قبل از انفجار، محدودۀ معدن با تابلوهای واحد ایمنی بسته می شود و تمامی معدن از ماشین آلات و نیروهای انسانی تخلیه می گردد و به وسیلۀ آژیرهای ثابت و متحرک در روی ماشین های ایمنی علامت داده می شود. سیستم ارتباطی آتشبارها با یکدیگر به وسیلۀ گوشی بی سیم بوده که با مرکز و اطلاعات در ارتباط می باشد و نیز به کمک پرچم های قرمزی رنگ انجام می پذیرد. حین عملیات خرج گذاری، محدودۀ هر جبهه کار به وسیلۀ علایم هشدار دهنده و پرچم مشخص شده و ورود به محدودۀ انفجار برای همه به جز دست اندرکاران امر ممنوع می باشد.
نتیجه گیری :
با توجه به تنوع دستگاههای حفاری بهتر است کارکرد و قدرت مانور آنها مورد ارزیابی قرار گیرد و حتی الامکان بهتر است به یک دست کردن دستگاههای حفاری اقدام شود. در معدن سونگون، حفاری با قطر ۲۵۰ میلی متر به ارتفاع حداکثر ۵/۱۴متر حفر می شود. میزان انسداد چال به طور متوسط ۵/۶ متر در نظر گرفته شده که در نتیجه در حدود ۵۵ درصد چال با مادۀ منفجره پر می شود.
ترابری در معدن مس سونگون
ترابری:
به طورکلی به کلیه عملیاتی که به بارگیری ،باربری ،باراندازی ،وانباشت وبرداشت مواد معدنی ،سنگها وخاکها وجابجایی افراد منتهی می شود ترابری درمعادن گفته می شود. ناوگان ترابری معدن مس سونگون درکل شامل ماشین آلاتی نظیرشاول ، لودر،بولدوزر،گریدرودامپتراک میباشد ودرقسمت کارخانه نیز از نوار نقاله که یک سیستم باربری پیوسته است استفاده می شود.
درمورد بارگیری وباربری درمعدن تک تک ماشین آلات مورد استفاده مهم هستند اما هماهنگی بین آنها مهم تر است وباید ظرفیت وتعداد ماشین آلات معدنی باهم متناسب باشند تاترافیک کاری ویا کاهش راندمان حمل ونقل پیش نیاید.
– ماشین آلات ترابری معدن
دمپریا کامیون معدنی :دمپرنوعی کامیون معدنی است که بارگیری آن به کمک وسایل بزرگ مکانیکی نظیر شاول ساده است وباربری با آن در شیب ومسیر های سخت بدون زحمت بوده وباراندازی سریع است.
مزایای باربری بادمپر یا کامیونهای معدنی
– حمل حجم زیاد وجداگانه انواع بار
– استقلال ترافیک وسازمان دهی ساده تربه رفت وآمد
– امکان استفاده در شیب تا ۱۰درصد ودر قوسها تا شعاع ۱۰تا ۳۰متری
– قابلیت مانوربیشتر وهماهنگی ساده تربا شاول یا لودر
– سادگی تغییرمحل بارگیری درسینه کار یا خاصیت مانور بیشتر
در معدن مس سونگون کامیونهای معدنی ویا دمپرهای ۳۲تنی ،۸۰تنی،۱۰۵تنی، باسه مارک euduet سوئدی kumatsu ژاپنی وcuterpilarآمریکایی مورداستفاده می باشد.
– شاول : نوعی وسیله بارگیری قوی از مجموعه بیلهای مکانیکی است که برای بارگیری سنگهای سخت ودرفضاهای بازومعدن روبازمورد استفاده قرار می گیرد.
کار شاول بارگیری وحرکت به نقطه دلخواه است شاولها بخاطروزن خیلی زیادشان روی چرخ زنجیری حرکت می کنند تا به علت تقلیل فشاربه کف زمین درسطح بیشتری قراربگیرند.شاخص توان شاولها ظرفیت جام آنهاست هرچه ظرفیت جام بیشترباشد،وزن وابعاد وقدرت موتورآن نیز بزرگتروبیشتراست.درمعدن مس سونگون شاول هیدرولیکی مورد استفاده است چون ازلحاظ فنی نسبت به شاولهای کابلی برتری دارد وباظرفیت مشابه حجم هزینه های سرمایه گذاری شاول هیدرولیکی به مراتب کمترازشاول کابلی است
عمده مزایای شاولهای هیدرولیکی مورد استفاده درمعدن
– بدون کاهش تولید ازبالا به پایین کارمی کند ودربیشتر موارد نیازبه انفجار ندارد ومی تواند لایه لایه استخراج کند وباسه حرکت جداگانه مشکلی دربرداشت لایه ندارد.
– امکان ساختن رمپ ازبالابه پایین وجود دارد از فاصلۀ۳ تا ۶متر درسطح افق قابل حرکت است بدون اینکه زاویه تغییرپیدا کند.
– دستگاه می تواند به دلخواه هرنقطه که مورد نظرباشد برداشت نماید.
– سنگ های بزرگ راازسینه کارکنار میزند وبااندک انفجاریاشوک انفجاری برداشت صورت می گیرد.
– موقعیت مرکز ثقل شاول هیدرولیکی درسطوح شیبدارمناسبترمی باشد
– مونتاژسریع وساده برای چند روزامکان پذیراست
– قدرت باز کردن پله وکارکردن درهرافق جهت شروع وسطوح شیبدار.
– قدرت مانور وسرعت بالا.
– قیمت شاول هیدرولیکی بسیارپایینتراز شاولهای کابلی مشابه است.
– لودرهای هیدرولیکی
در معدن سونگون برای بارگیری مواد معدنی و کنسانتره به وسیلۀ نقلیه ( دامپتراک ۳۲ تنی و تریلر کنسانتره )، از لودر های هیدرولیکی استفاده می شود. لودر دارای خاصیت مانور زیاد و کار آن سریع العمل است و انتقال آن از سینه کاری به سینه کار دیگر به سرعت و سادگی می تواند صورت بگیرد. یکی از لودر های مورد استفاده در معدن سونگون، لودر نوع کاترپیلار دارای جامی به ظرفیت ۴/۵ متر مکعب است که دامپتراک های ۳۲ تنی و گاهی ۸۰ تنی به وسیلۀ آن بارگیری می شود.
– بولدوزر
بولدزور وسیله ای است قوی که جلو آن تیغۀ فولادی نصب گردیده است. این وسیله در معادن روباز کاربرد زیادی دارد. برای اینکه بارگیری بار به وسیلۀ لودر به خوبی انجام گیرد، باید دپوی کافی وجود داشته باشد که این عمل به وسیلۀ بولدوزر انجام می گیرد.
اهم کارهایی که به وسیلۀ بولدوزر می توان انجام داد:
– راندن سنگ و بلوک روی وسیلۀ نقلیه
-جمع کردن سنگ های آتشباری شده و پراکنده
– جابجایی خاک ها، پخش خاک روی بستر
– کندن زمین
– پر کردن گودال
– احداث جاده و ایجاد بوم های ایمنی Safty Bench
قابل ذکر است که میزان کارکرد بولدوزر به نرمی و سختی خاک یا سنگ و میزان آتشباری بستگی دارد.
نتیجه گیری
انتخاب نوع ماشین آلات معدنی با توجه به علم روز و ذخیرۀ معدن مس سونگون و نوع روش استخراج و با توجه به تقسیم معدن به فازهای مختلف بهره برداری، سعی می شود از ماشین آلات بزرگ و با ظرفیت بیشتر و متناسب با فازهای مختلف بهره برداری استفاده شود.
هم اکنون(در فاز اول) کامیونهای معدن۳۰،۸۰،۱۰۵ تنی و شاولهای با ظرفیت بالا در معدن مس سونگون مورد استفاده قرار می گیرند و با گسترش بهره برداری از فازهای مختلف امکان استفاده از ماشین آلات بزرگتر نیز فراهم می گردد.
_kmrh_g997.jpg)
_b8c_gvb2.jpg)
الف)3سال دبیر فنی معدن (پاره وقت)هنرستان فنی معدن جوار